امّا بعضي ديگر علاوه بر كثرت مفاهيم, نسبت مفاهيم را موضوع دقت قرار
ميدهند و تلاش مينمايند با بكارگيري دستگاههاي منطقي انتزاعي و علمي بين مفاهيم
نسبت منطقي برقرار نمايند. لذا گاهي نسبت بين مفاهيم را از طريق ملاحظه «نسبت
غايي»
مهندسي مينمايند. يعني مفاهيم بر پايه يك دستگاه فكري ما به صورت «هدفي» تحليل شده
و سپس در راستاي اهداف خاص, مفاهيم و اطلاعات, طبقهبندي «جهتمند» ميشوند. و امّا
در مقابل گاهي, نسبت بين مفاهيم را با «نسبت كبرايي» مهندسي
مينمايند. يعني با جمعآوري استدلالها و دلايل علمي, تلاش ميشود تا بين كبراها,
نسبت كبراي عالي به دست آيد و تا بر اساس كبراي عالي, اطلاعات و مفاهيم, ساختاربندي
و طبقهبندي شوند.
و امّا بانك توسعه اسلامي اطلاعات علاوه بر ملاحظه كثرت مفاهيم و نسبت بين مفاهيم,
ملاحظه وحدت تركيبي (آثار) مفاهيم به صورت تقومي و توأمان را نيز
ضروري ميداند كه در اينجا سعي ميگردد با تفسير اجمالي و ترسيم جدول بيان گردد:
طبيعتاً مهندسي مفاهيم از طريق روشهاي انتزاعي آغاز ميگردد تا بسترسازي لازم براي
بهرهمندي از فرهنگنامهها و دائرهالمعارفهاي رايج آماده شود. سپس وارد مرحله
خطير «نسبت بين مفاهيم» ميشويم. امتياز اين نحوه طبقهبندي اين است
كه «مفاهيم» را مستقل و ثابت نميبيند؛ بلكه «مفاهيم» را داراي آثار متعدد ميداند.
چرا كه مفاهيم داراي ارزش و منزلت اجتماعي است و همچنين مفاهيم «سيّال»
هستند. بنابراين براي مهندسي مفاهيم, ابتداء مفاهيم, تبديل به
«مفاهيم سازه» ميشوند سپس مفاهيم سازه در منزلت و جايگاههاي منطقي خود
قرار ميگيرند. از اين طريق امكان تقوم «كثرت, نسبت و وحدت» مفاهيم در يك نظام فكري
ممكن ميگردد. و تأثير متقابل مفاهيم در يكديگر ديده ميشود.
مكانيزم جداول مهندسي اطلاعات با حضور «محورهاي طبقهبندي, سرفصلهاي طبقهبندي و
منطقهاي طبقهبندي» در جدول 9 گانه (جدول 2) قابل پيگري است كه حاصل آن در
منطق شامل: «انتزاعي, مجموعهاي, تكاملي» است و در محورها
شامل: «موضوعي, وصفي, منزلتي» است و در سرفصلها شامل: نظام «عناوين,
غايات, كبريات» است. با ضرب عناوين جدول فوق در يكديگر, ماتريس 27 خانهايي نظام
اصطلاحات مهندسي مفاهيم به دست ميآيد. (جدول 3)
خلاصه هدف از مهندسي مفاهيم رسيدن به اهداف: 1 ـ نظام تحليل موضوعات 2
ـ بهينه تحليل موضوعات بر اساس نظام فلسفي 3 ـ آزمون وحدت و كثرت بر اساس مدل
منطقي در مجموعهي اطلاعات ميباشد.
|
هدف |
اهداف |
(مراحل) سرفصلهاي عملياتي مهندسي مفاهيم |
منطقهاي طبقهبندي |
راهكارهاي تحقق سرفصلهاي عملياتي |
محورهاي طبقهبندي |
|
مـهـنـدسـي مـفــاهـيـــــم |
نظام تحليل موضوعات |
مرحله اول: طبقهبندي انتزاعي
مرحله دوم: آغاز از كلي ترين طبقه
مرحله سوم: دستيابي به اثر نسبي |
انتزاعي |
تاريخي (روزنامه)
|
موضوعي |
|
الفبائي (لغتنامه)
|
|
اصطلاحي (اصطلاحنامه) |
|
نظام عناوين (دانشنامه)
نظام غايات (كتاب) |
وصفي |
|
مرحله چهارم:دستيابي به اثر نسبي و منزلت نسبي |
|
نظام كبريات (كتاب) |
|
بهينه تحليل موضوعات بر اساس نظام فلسفي |
مرحله پنجم: دستيابي به اثر خاص و منزلت خاص |
مجموعهاي |
نظام ماتريسي
(نظام اصطلاحات سازي) |
منزلتي |
|
آزمون و حدت و كثرت بر اساس مدل منطقي |
مرحله ششم: آزمون و خطا
مرحله هفتم: مفاهيم تبديلي
مرحله هشتم: جدول تعريف تقومي |
تكاملي |
نظام تبديل مفاهيم |
جدول عناوين مهندسي مفاهيم
(جدول 2)
|
محورهاي مهندسي |
اصول (سرفصلهاي طبقهبندي) |
مسائل (محورهاي طبقهبندي) |
مراحل(منطقهاي طبقهبندي) |
|
كثرت مفاهيم |
نظام عناوين |
موضوعي |
انتزاعي |
|
نسبت مفاهيم |
نظام غايات |
وصفي |
مجموعهاي |
|
وحدت مفاهيم |
نظام كبريات |
منزلتي |
تكاملي |
(جدول 3 )
